
|
|
|
Gelibolu hakkında bazı temel
bilgiler:
Gelibolu ilçesi Çanakkale iline bağlıdır
ve Marmara Bölgesi'nde yer almaktadır.
İlçeye bağlı 3 bucak (Bolayır,
Evreşe,
Kavak)
ve 28 köy bulunmaktadır.
İlçe merkez nüfusu 24.000, ilçe toplam
yüzölçümü 806 km² dir.
Geçim kaynakları Tarım (tahıl, zeytin,
ayçiçeği), balıkçılık ve besin sanayisidir.
İlçe merkezinde bir liman mevcuttur. Bu
liman aynı zamanda Gelibolu - Lapseki feribot geçişini de sağlar. |
|
|
|
Coğrafi konumu:
Antik
ismi Khersonesos olan Gelibolu Yarımadası, Çanakkale Boğazı
ile Saros Körfezi arasında, güneye doğru genişleyerek uzanır.
Türkiye'nin kuzey batısında yer alan yarımada, aynı zamanda
Avrupa kıtasının güney-doğusundaki son kara parçasıdır.
Kuzey'de dar (5 km) Bolayır kıstağı ile Trakya'ya bağlanır.
Bir fay ile sınırlanmış yüksek ve düz batı kıyılarından doğuya, boğaza
doğru alçalan, vadilerle yarılmış sırtlardan oluşan yüzey şekilleri
jeolojik yapıya uymuştur.
Yarımadanın batı yakasını kuvvetle meyillenmiş eosen ve
oligosen flişleri, doğu yarısını hafif dalgalı miyosen ve pliyosen
çökelleri kaplar.
Gelibolu ilçesi, aynı isme sahip yarımadanın kuzey-doğu
kıyısında, Çanakkale Boğazı'nın Marmara Denizi'ne açıldığı noktada yer
alır.
 |
|
|
|
Gelibolu'nun geçim kaynağı:
Sulu
ve susuz tarım yapılan Gelibolu yarımadasında ağırlıklı olarak
buğday, arpa ve ayçiçeği yetişmektedir.
Türkiye'nin en verimli topraklarına
sahip olduğunu söyleyebileceğimiz ilçemizde, çeltik, her türlü
baklagil ve değişik meyveler de yetiştirilmektedir.
İlçemizin
tarım dışında önemli bir geçim kaynağı da balıkçılık ve deniz
ürünleri ticaretidir. Canlı balık ticareti, konservecilik, deniz
ürünleri ihracatı ilçemize büyük katkıda bulunmaktadır.
Çok büyük potansiyele sahip olmasına
rağmen turizm konusunda ciddi bir yatırım ve tanıtım yapılmadığı
için ilçemiz bu konuda yeterli ilgiyi görememektedir. Son
yıllardaki umut verici gelişmeler, ilçemizin ilerleyen yıllarda bu
konuda da ciddi bir atağa geçeceğinin belirtisidir.
 |
|
|
|
Gelibolu Mutfağı:
Sardalya ile yapılan yemekleri
Sardalya sayfamızda görebilirsiniz.
Peynir Helvası
Gelibolu'nun Edirne tip beyaz
peynirinden yapılmaktadır. Peynir mayalanır, maya tutar tutmaz,
süzmeden ve tuzlanmadan, irmik ve şeker ile yavaş ateşte sürekli
karıştırılarak, kıvamına gelmesi beklenir. Hazırlaması zordur. Ama
yemesine diyecek yoktur.
Gelibolu Lokumu
Mayalı hamurdan yapılmaktadır.
Ispanaklı, kıymalı, peynirli ve bol soğanlı çeşitli vardır.
Süt Tarhanası
Buğday, bulgur haline getirilir,
sütle hamur yapılarak kurutulur.
Simit Lokumu
Nohut mayasından hazırlanan hamur,
maya tutuncaya kadar bekletilir. Daha sonra fırın ateşinde
pişirilir.
Tavuklu Mantı
Bilinen bohça mantıya, tavuk veya
hindi gibi yağlı kümes hayvanlarının etinin eklenmesiyle
yapılır.Sos olarak, tercihe göre ilaveler yapılabilir.
Akıtma
Boza kıvamındaki mayalı hamur, hafifi
yağlanmış toprak saçlara ince olarak dökülür, aralarına tavuk eti
konur ve üzerine tavuk suyu dökülür.
Lokma
Mayalı hamur, sıvı olarak kızgın bol
yağa atılarak kızartılır.
Tarak Pilavı
Deniz tarağı, pirinçle pilav yapılır.
Limon sıkılarak ve tuz ilavesiyle afiyetle yenir.
Tuzlu Balık
Taze sardalye veya kolyoz balığı,
temizlenerek, bir sıra kaya tuzu, bir sıra balık gelecek şekilde
bir kaba dizilir. Balıkların birbirine değmemesine itina
gösterilmelidir. Tuz da pişen balıklar bir ay içinde yenmeye hazır
hale gelir. Tuzlu balığın servisi genellikle, bir gün önceden
sirkeye yatırılarak yapılır. Sofraların aranılan soğuk
mezelerindendir.
Lakerda
Torik, palamut gibi büyük balıklar,
baş ve kuyrukları çıkarılarak saat tatlı suda bekletilir. Daha
sonra üçe bölünen balıkların içi temizlenerek; bir kaba önce ince
tuz, sonra balık şeklinde dizilir ve en üstü yine tuz ile örtülür.
Üzerine bir ağırlık konur. Bir hafta sonra içinde biriken sıvı
boşaltılır ve yerine ince tuzun suda eritilmesiyle elde edilen
sıvı dökülür. Bir ay sonra lakerda olmuştur. Lakerda servisten
saat önce kabından çıkarılarak tatlı suda bekletilir, zeytinyağı
ve limonla servisi yapılır.
Balık Çorbası
Kırlangıç, çarpan, iskorpit, mezgit,
dülger gibi beyaz etli balıklardan yapılır. Önce bir kabın içinde
etleri dağılmadan haşlanan balıklar süzülerek ayrılır. Suyuna
patates, soğan maydanoz, havuç gibi sebzeler ve pirinç ilavesiyle
çorba hazırlanır. İstendiği takdirde süzülerek ayrılan balıkların
kılçıklarının çıkarılması kaydıyla çorbaya ilave edeler. Terbiye
hazırlanır ve katılır. Çorba servise hazırdır.
 |
|
|
Gelibolu,
ülkemizin en önemli ve güzide ilçelerinden biridir.
Çanakkale savaşlarının ülkemiz ve Gelibolu
tarihindeki yeri tartışılmaz. Ancak Gelibolu'nun tarihi incelendiğinde, sadece
kurtuluş savaşında değil, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğunun gelişiminde de
çok büyük rol oynadığı görülecektir. Bunun da en büyük sebebi, şüphesiz
stratejik konumudur.
|
|
|
|
Gelibolu'da
Kültür ve Sanat:
Gelibolu'nun kendine özgü folkloru
yeterince araştırılmamış ve bugüne değin köklü bir inceleme
yapılmamıştır. Mevcut folklor zengin sayılabilen yöresel
kaynaklarla beslenmiş ve bugünkü folkloru doğmuştur.
Gelibolu halkı yerli ve göçmen
halktan oluşmuştur. Yerli halk yöreye. Türklerin Rumeli'ne
geçişlerinden sonra Anadolu'nun Karesi Beyliği'nden getirilerek
yerleştirilmiştir. Göçmen halk ise Yunanistan, Bulgaristan ve
Romanya'dan gerek 1923 yılındaki değişimle ve gerekse çeşitli
zamanlarda göçmen olarak gelen Türklerden oluşmuştur. Yerli halk
ile göçmen halkın kendine özgü folkloru zamanla birbirine
kaynaşmıştır.
Yörenin geleneksel giysisi
bindallıdır. Kırsal bölgedeki düğünlerde genç kızlar ve kadınlar
bindallı ya da parlak kumaşlardan yapılmış şalvar ve yelek
giyerler, yöresel oyunlarını oynarlar.
Gelibolu'nun yöresel oyunları zengin
folklor kaynaklarına dayanır. Yörenin oyunları şunlardır: Gelibolu
Sekmesi, Gelibolu Karşılaması ve Bayramiç köyüne özgü olan Lenka
adlı oyunlardır. Ayrıca harmandalı, çiftetelli, kasap oyunları
yörede yerleşmiş yöre dışı kaynaklı oyunlardır.
Türkiye çapında ün yapmış Evreşe
Yolları Dar türkü ve oyununun yanı sıra, özellikle Çokal ve Yülüce
yöreleri dolayında söylenen Kumita, Karakaş ile Bayramiç köyünün
Karlı Dayler ve Fındıklı köyünün Fındıklı türküleri ise yöre
türkülerinin başlıcalarıdır.
 |
|
|
|
"Gelibolu" ismiyle
özdeşleşen bazı kavramlar:
Dünyada ilk
darphanenin kurulduğu yer Gelibolu ilçesi sınırlarındadır. Yine üzerinde
insan resmi bulunan ilk para ilçemiz sınırları içerisinde basılmıştır.
Türk'lerin Avrupa'ya
geçiş noktası bu ilçemizdir. Bu geçiş, Avrupa kıtasının fethinin
başlangıcı olmuştur.
İstanbul fethedilene
kadar Osmanlı'ların en önemli tersanesi Gelibolu Tersanesi idi. Bu tersane
birçok çeşit gemi yapımında Osmanlı tarihinde ilki teşkil etmektedir.
En ünlü
denizcilerimizden
Piri Reis'in doğum yeri, en ünlü şairlerimizden
Namık Kemal'in mezarı, Rumeli fatihi
Gazi Süleyman Paşa'nın türbesi Gelibolu'dadır.
Ülkemizde
"Çanakkale
Savaşları" olarak nitelendirdiğimiz büyük zaferimiz, diğer dünya
devletleri tarafından "Gelibolu Savaşları" olarak adlandırılmaktadır.
Gelibolu'nun
sardalya balığı ve peynir helvası meşhurdur. Her yıl temmuz ayında
sardalya festivali yapılmaktadır.

|
|
|
|
Gelibolu Türküleri
|
Evreşe Yolları
Dar
Evreşe yolları dar
Bana bakma benim yarim var
Bir fırın yaptırdım
Doldurdum ekmekleri
Gel beraber yiyelim
Yaptırdım çörekleri
Evreşe yolları dar
Bana bakma benim yarim var
Evreşe'dir köyümüz
Zemzem akar suyumuz
Sevip sevip ayrılmak
Yoktur böyle huyumuz
Evreşe yolları dar
Bana bakma benim yarim var
Sırtındaki yeleği
Ben örmedim mi yarim
Kızlarla konuşurken
Ben görmedim mi yarim
Evreşe yolları dar
Bana bakma benim yarim var
Yeleğimin içinde
Mavi buncuk nazarlık
Benim yare hediyem
Bir ufacık gerdanlık
Evreşe yolları dar
Bana bakma benim yarim var
Gelibolu
Karşılaması
Ovadan gel ovadan cicim
Bir su içtim kovadan
Alacaksan al beni cicim
Buz gibi gerdanım solmadan
Katip Hüseyin'in kaleminden cicim
Bir maaşallah yazdırdım
Haydi de haydi de
şamdanlı
O da benim umrumda mı delikanlı
Ova yolu düz gider cicim
Bir kınalı kız gider
Kız yolunu şaşırmış cicim
İnşallah bize gider
Karakaş
Kuşu başında taşlar
Yarim karanfil haşlar
Kaldır yarim şapkanı karakaş
Görünsün kalem kaşlar
Hava havalanıyor
Deniz dalgalanıyor
Güzelleri görünce karakaş
Benim yarem dağlıyor
Oynayanlar oynuyor
Ona gözüm doymuyor
Senden başkasına yar karakaş
Hiç kanım kaynamıyor
Hava havalanıyor
Deniz dalgalanıyor
Güzelleri görünce karakaş
Benim yarem dağlıyor |
Fındıklı
Türküsü
Kalktı artık son tren
Kapandı kapakları
Yarime zindan oldu
Fındıklı sokakları
İn dereye
İnemeyenler de var
Yarimle ikimizi
Çekemeyenler de var
İn dereye dereye
İnmedik mi be yarim
Sen sarışın ben esmer
Uymadık mı be yarim
Kalktı artık son tren
Kapandı kapakları
Yarime zindan oldu
Fındıklı sokakları
Gidiyom gidemiyom
Beni deli ediyon
Bir tomurcuk gülünü
Kime teslim ediyon
Kalktı artık son tren
Kapandı kapakları
Yarime zindan oldu
Fındıklı sokakları
Karlı Dağlar
Karlı dayler, buzlu dayler
Yüzüm de güler, kalbim ayler
Yane de yane yan meşesi
Yandı ciğerimin köşesi
Karlı dayler karsız olmaz
Benim de yarim bensiz olmaz
Yane de yane yan meşesi
Yandı ciğerimin köşesi
Karlar dayler aşmak ister
Al yanaklar yaşmak ister
Yane de yane yan meşesi
Yandı ciğerimin köşesi
Gelin Kaynana
Taşlaması
-Aldı sözü kaynana-
Taş duvar örülür mü
Kaynana dövülür mü
Kaynanayı döven gelin
Mahallede övülür mü
-Aldı sözü gelin-
İneği de sağdın mı
Yoğurdu da çaldın mı
Bir kaşık alma ilen de cadı
Mahalleye yaydın mı
-Aldı sözü kaynana-
Eli bıçaklı gelin
Başı saçaklı gelin
O oğlanı ben doğurdum
Maşa bacaklı gelin
-Aldı sözü gelin-
İnek de benim
Yayık da benim
Evler kaynatanın be cadı
Oğlun da benim
-Aldı sözü kaynana-
Ölsem konuşmam
Billahi barışmam
Kör olası faltaka gelin
Ben sana karışmam |
 |
|
|
|
Gelibolu Manileri
|
Yapılmadık evlerde
Baca tüter mi
Onsekiz aylık askerlik
Yarim biter mi
Gelibolu'da bandolar
Bandoları çaldılar
Senin yarini askere
Temelli mi aldılar
Gelibolu minaresi
Yanıyor idaresi
Oğlu beni seviyor
Ne karışır annesi
Elek elek içinde
Elek tekne içinde
Gelibolu kızları
Sırma yelek içinde
Gelibolu'ya giderken
Sıra sıra yulaflar
Saklı konuştuk be yar
Nerden çıktı bu laflar
|
Bahçemiz soğan dolu
Arkamız Gelibolu
İster al ister alma
Köyümüz oğlan dolu
Sarı kurdele mensiz
Sarardım soldum sensiz
Gelibolu yollarında
Nasıl gidiyon bensiz
Kına Gecesi
Ağıtları
O oğlanı ben doğurdum
Maşa bacaklı gelin
-Aldı sözü gelin-
İnek de benim
Yayık da benim
Evler kaynatanın be cadı
Oğlun da benim
-Aldı sözü kaynana-
Ölsem konuşmam
Billahi barışmam
Kör olası faltaka gelin
Ben sana karışmam |
|
|
|